Wpisz co najmniej 2 znaki. Możesz pisać bez polskich znaków – np. krakow, malbork, wybrzeze.

Polska – Śląskie – Katowice

Nikiszowiec, Giszowiec i Szopienice z drona – ceglane czworoboki, osiedle-ogród i ślady hutnictwa cynku

Film: Nikiszowiec, Giszowiec i Szopienice z drona – wschodnie dzielnice Katowic

19:59 Autor:

Wschodnie dzielnice Katowic to podręcznik historii urbanistyki, który najlepiej czyta się z góry: zamknięte kwartały Nikiszowca, rozproszone domy Giszowca i poprzemysłowe Szopienice nad stawami. Wyjaśniamy, czym różnią się te trzy miejsca i jak je zwiedzić.

Oglądaj na YouTube Subskrybuj kanał
Mapa

Pomnik Historii
Nikiszowiec (od 2011 roku)
Architekci
Emil i Georg Zillmannowie
Budowa osiedli
Giszowiec 1907–1910, Nikiszowiec 1908–1919
Długość filmu
19:59

W skrócie

  • Nikiszowiec z góry to siatka zamkniętych, ceglanych kwartałów z wewnętrznymi podwórzami.
  • Giszowiec zaplanowano jako osiedle-ogród z domami wśród zieleni – jego układ jest luźny i kręty.
  • Szopienice to dawne miasto hutnicze, przyłączone do Katowic w 1960 roku.
  • Obie osady górnicze zaprojektowali ci sami architekci, Emil i Georg Zillmannowie.

Wschodnia część Katowic to trzy dzielnice o zupełnie innym charakterze, choć wszystkie wyrosły z przemysłu. Z drona różnice między nimi widać lepiej niż z ulicy, bo dotyczą przede wszystkim układu przestrzennego.

Nikiszowiec – prostokąty z cegły

Nikiszowiec zbudowano w latach 1908–1919 dla górników pobliskiej kopalni. Z góry wygląda jak precyzyjny rysunek: kilka zamkniętych kwartałów z czerwonej cegły, każdy z wewnętrznym dziedzińcem, ułożonych w siatce wokół rynku z neobarokowym kościołem św. Anny. W budynkach mieszkały rodziny górnicze, a w osiedlu były też sklepy, pralnie i szkoła. Od 2011 roku Nikiszowiec jest Pomnikiem Historii.

Giszowiec – osiedle-ogród

Kilka kilometrów na południe leży Giszowiec, zaprojektowany przez tych samych architektów, ale w duchu miasta-ogrodu. Pierwotnie domy rozmieszczono luźno wśród zieleni, wzdłuż krętych ulic, wokół centralnego placu. W latach 60. i 70. część zabudowy zastąpiły bloki, więc z góry widać dziś kontrast: niskie domy z ogródkami obok prostopadłościanów z wielkiej płyty, a wszystko otoczone lasem.

Mało brakowało, a starego Giszowca nie byłoby wcale. W 1969 roku zapadła decyzja o wyburzeniu zabytkowych domów i budowie dziesięciopiętrowych bloków dla górników nowej kopalni „Staszic”. Rozbiórki zatrzymały dopiero decyzje konserwatora zabytków z 1978 i 1987 roku – ocalała mniej więcej jedna trzecia pierwotnej zabudowy. Jej sercem pozostaje Plac pod Lipami z budynkiem dawnej gospody. Z drona najłatwiej znaleźć ten plac po skupisku starych drzew pośrodku osiedla, otoczonym dachami niskich domów.

Szopienice – miasto hutnicze

Szopienice do 1960 roku były osobnym miastem, słynącym z hutnictwa cynku. Z drona widać dawne tereny przemysłowe, kominy, stawy i zabudowę robotniczą. W dawnej walcowni działa dziś muzeum. Na granicy z Sosnowcem i Mysłowicami rozciągają się stawy i tereny zielone, które z góry tworzą miękką granicę między dzielnicami przemysłowymi a sąsiednimi miastami.

Nikiszowiec, Giszowiec i Szopienice z lotu ptaka – co je łączyło

Oba osiedla górnicze zbudowała spółka Georg von Giesches Erben dla swojej kopalni „Giesche”, później przemianowanej na „Wieczorek”. Nazwa Giszowca to spolszczenie niemieckiego Gieschewald, czyli „las Gieschego”. Z kopalnią wiąże się też szyb „Pułaski” w Giszowcu, wydrążony w latach 1903–1910 jako podwójny szyb „Carmer” – przypomnienie, że osiedle-ogród powstało przy czynnym zakładzie, a nie na odludziu.

Przez ponad sześćdziesiąt lat Giszowiec i Szopienice łączyła wąskotorowa kolejka nazywana „Balkanem”. Koncesję uzyskano w 1909 roku, ruch osobowy ruszył w styczniu 1914 roku, a ostatnie kursy odbyły się pod koniec 1977 roku. Kolejka dowoziła mieszkańców leśnej osady do szybu „Wojciech” w Szopienicach. Dla oglądającego film to dobra wskazówka: odległości, które z drona wydają się niewielkie, przed epoką samochodów pokonywano właśnie takim pociągiem.

Kiedy nagrywać

Nikiszowiec najlepiej wygląda w ciepłym świetle późnego popołudnia, gdy cegła nabiera intensywnej barwy. Pamiętaj, że to osiedla zamieszkane – sprawdź strefy w DroneTower i zachowaj dystans od ludzi.

Zobacz też

Praktyczne informacje

Jak dojechać
Do Nikiszowca i Giszowca dojedziesz z centrum Katowic autobusami miejskimi w ok. 20 minut; Szopienice obsługują też tramwaje.
Czas zwiedzania
Nikiszowiec z muzeum i kościołem to 2–3 godziny; z Giszowcem i Szopienicami warto zaplanować cały dzień.
Warto wiedzieć
W Nikiszowcu działa oddział Muzeum Historii Katowic, a w Szopienicach Muzeum Hutnictwa Cynku „Walcownia” – godziny otwarcia sprawdź przed przyjazdem.

Informacje praktyczne mogą się zmieniać – przed wyjazdem sprawdź je u źródła.

Najczęstsze pytania

Kto zaprojektował Nikiszowiec i Giszowiec?

Obie osady zaprojektowali kuzyni Emil i Georg Zillmannowie z Charlottenburga na zlecenie spółki Georg von Giesches Erben. Każda reprezentuje jednak inną koncepcję: Nikiszowiec – zwartą zabudowę blokową, Giszowiec – miasto-ogród.

Dlaczego Nikiszowiec wygląda z góry tak regularnie?

Osiedle składa się z kilku zamkniętych kwartałów z czerwonej cegły, ustawionych w siatce ulic wokół rynku z kościołem św. Anny. Każdy blok ma wewnętrzny dziedziniec, więc z drona widać powtarzalny wzór prostokątów.

Co warto zobaczyć w Szopienicach?

Najważniejsze jest Muzeum Hutnictwa Cynku „Walcownia” w dawnej hali produkcyjnej. Warto też przejść się nad stawy na granicy z Sosnowcem i obejrzeć zabudowę dawnego miasta hutniczego.

Jak bezpiecznie nagrywać Nikiszowiec z drona?

Osiedle jest zamieszkane i chętnie odwiedzane przez turystów, więc trzeba zachować dystans od ludzi i szanować prywatność mieszkańców. Przed lotem sprawdź strefy w aplikacji DroneTower (PAŻP) i przepisy ULC.

Mapa

Katowice
50.2649, 19.0238

Po kliknięciu załadujemy mapę z serwisu OpenStreetMap.

Podobne filmy

Więcej: Polska